موارد به مقصود و مراد آيه اطلاع حاصل مىكند . و شايد آنچه نيشابورى در كتاب « التّنبيه على فضل علوم القرآن » گفته ، ناظر به اين است كه ما گفتيم . وى مىگويد : شريفترين علوم قرآن علم نزول و جهات آنست و دانستن آنچه در مكه نازل شده و آنچه در مدينه . . . تا اينكه مىگويد اينها 25 وجهى بود كه شنيدى و كسى كه آنها را نداند حق ندارد در اطراف كلام خدا صحبت نمايد « 1 » . سوم : دانستن تاريخ وقايع و احكام بنحو اجمال از جمله چيزهائى است كه در تشخيص قضايا و داستانهاى دروغ كه از بعضى از مزدوران و يا غافلان و يا از متعصبين سر زده است نافع و موجب تشخيص است زيرا با دانستن اينكه فلان سوره مكى است مىفهميم مطالب موجود در آن مربوط به قبل از هجرت است و همينطور آنچه در سوره‌هاى مدنى موجود است مربوط است به پس از هجرت . چهارم : زرقانى مىنويسد : از فوائد اين بحث اينكه : انسان به كتاب خدا وثوق پيدا كند كه بدون تحريف و تغيير به ما رسيده است زيرا سابقين ما در هر عصر اهتمام زيادى به قرآن داشته‌اند حتى بحث كرده و ضبط نموده‌اند كه فلان سوره يا آيه قبل از هجرت در مكه و آيه و سوره ديگر بعد از هجرت در مدينه نازل شده و فلان آيه در حضر و ديگرى در سفر . غرض اينكه با اين همه اهتمام چگونه ممكن است بنشينند و نگاه كنند و عده‌اى - نعوذ باللّه - در قرآن تصرفاتى بنمايند « 2 » ؟ ! . مقصود از مكى و مدنى سيوطى در اتقان مىنويسد : مردم در تعريف مكى و مدنى به سه طائفه و به سه اصطلاح تقسيم مىشوند و از همه آنها مشهورتر اينكه گفته شود : مكى آنست كه قبل از هجرت نازل شده باشد و مدنى آنكه پس از هجرت نازل شده است چه در مكه نازل شده باشد و چه در مدينه ، تا اينكه مىگويد : دوم اينكه مكى آنست كه در مكه نازل شده و لو پس از هجرت باشد و مدنى آنست كه در مدينه نازل شده و گر چه قبل از هجرت باشد . سوم : اينكه مكى

--> ( 1 ) الاتقان ، ج 1 ، نوع اول ص 8 . ( 2 ) مناهل العرفان ، ج 1 ، ص 188 .